Ürəklərdəki Gözəllikləri Yox Edən Həsəd


Osman Nuri Topbaş
Bu yazıya 890 dəfə baxılıb.

Аllаh Тəаlа insanı “əhsəni-təqvim”, yəni ən gþzəl bir yaradûlûш ilə xəlq etmiш, onu "qulluq" ilə mökəlləf qûlmûшdûr. Bu qulluq vəzifəsini gerçəkləşdirə biləcəyi vəsfləri də ona lütf etmişdir. Fəqət dönya həyatındakı “imtahan” sirrinə gþrə insana bu rəhmani vəsflərlə birlikdə qulluq vəzifəsinə mane olacaq nəfsani təmayöllər də verilmişdir. Bu ilahi imtahanda mövəffəq olmaq istəyən bir qul nəfsani mənfilikləri eynən buza gömülən bir ilan kimi hərəkətsizliyə məhkum edərək bötön hal və davranışlarına rəhmani təmayülləri qalib qılmaq məcburiyyətindədir.

İnsanın dönya imtahanında özöndən uzaqlaшdûrûlmasû lazûm gələn ən məlun mənfiliklərdən biri də örəklərdəki bötön gþzəllikləri yandûrûb yox edən “həsəd” xəstəliyidir.

Həsəd ilahi təqsim nəticəsində baшqalarûna lötf edilən nemətlərə qarшû qəlbin etirazûdûr. Qəlblərdə nemət sahiblərinə qarшû duyulan qûsqanclûqlar, həsəd xəstəliyinin baшlanüûcûnû, hətta irəlilədiyini bildirən ilkin əlamətlərdəndir və eyni zamanda qədərə qarшû duyulan bir ösyandûr.

Həsədi bir binaya bənzətsək, onun ən möhöm tikinti materiallarû fəsad və nifaqdûr. Təməlində isə məncillik, hər kəsdən baш olma sevdasû, mənfəət, ehtiraslar, þzönö gþstərmə arzusu, тəкəббцр və xudbinlik kimi qaba əxlaqsûzlûqlar дайаныр.

Həsədin kþkləri insanûn дахи lи aləminin dərinliklərində gizli olduüundan bəzi nəfsinə əsir olmuш kimsələr həsədin i÷ində özdökləri halda þzlərində həsəd olmadûüûnû xəyal edərlər. U÷urumlarûn baшûnda dolandûqlarûnûn fərqində belə deyillər.

Bir kimsədə həsəd illətinin mþvcudiyyatûnû gþstərən ilk əlamət, həsəd etdiyi kimsədən nemətin йох о lмасыны arzu etmək, nemətin zavalûnû (йох о lмасыны) gþrdöyö zaman isə örək rahatlûüû və sevinc duyaraq bir bayram havasû i÷ində yaшamaqdûr.

Həsəd÷i həsəd etdiyi kimsəyə qarшû kin, xainlik, intiqam, hiylə, ayûblama və pisləmə kimi xoшa gəlməz hiсslər i÷ində ÷ûrpûnûb durar. Fani þmrönö xölyalar və quruntular i÷ində ziyana uüradar. Baшqa sþzlə, ətrafûna zəhər sa÷ar.

Həzrət Mþvlana insanûn daxili aləmindəki bu iyrənc və həlakedici vəsfi parlaq bir misalla belə hekayələшdirir:

Bir padшah iki kþlə satûn almûшdû. Onlarûn haləti ruhiyyələrini anlaya bilmək ö÷ön ilk þncə birinci kþlə ilə sþhbətə baшladû. Padшahûn suallarûna kþlə elə dolüun cavablar verirdi ki, baшqalarû bu cavablarû ancaq uzun-uzadû döшöndökdən sonra cavablandûra bilirdi. Padшah bu xidmətkarû anlayûшlû, zəkalû və dadlû dilli gþröncə ondan ÷ox məmnun qaldû.

Sonra o biri kþləni yanûna ÷aüûrdû.

Иkinci kþlə padшahûn hözuruna gəldi. Kþlənin хəстə lик ləр aüzû qoxuyurdu və diшləri də baxûmsûzlûqdan qapqara olmuшdu. Padшah bu kþlənin zahiri gþrkəmindən ÷ox xoшlanmasa da yenə də onun bilmədiyi hal və vəsfləri þyrənmək və onun sirlərinə vaqif olmaq ö÷ön онун lа sþhbətə baшladû:

- Bu эейим-кечим lə, bu rahatsûz aüûzla uzaqda dayan; fəqət ÷ox da uzаüа эетmə. Þncə aüzûnûn dərdinə bir шəfa tapaq. Sən sevimli bir kimsəsən, biz də hönərli bir həkimik. Səni xor gþrmək və gþzdən salmaq bizə yaraшmaz. Otur orda. бir-iki hekayə sþylə də aülûnûn dərəcəsini anlaya bilək, —dedi.

Padшah daha þncə sþhbətləшdiyi биринъи kþləyə sarû dþnərək:

- Haydû! Sən də hamama get эюзə l бир шəки lдə йуйун, —dedi.

Йо lдашы getdiklən sonra данышдырмаг istədiyi ikinci kþləyə xitabən onu sûnamaq ö÷ön:

- Səndən þncə sþhbət etdiyim йо lдашын sənin haqqûnda pis sþzlər sþylədi. Elə gþrörəm ki, sən onun sþylədiyi qədər mənfi bir adam deyilsən. O, həsəd÷i kimsə hardasa bizi səndən sоyutmaüa ÷alûшûrdû. Йо lдашын sənin haqqûnda "O, oürudur, doüru adam deyildir, mənfi kimsələrlə oturub-qalxыr, iffətsizdir... "” dedi. Sən onun haqqûnda nə deyə bilərsən?

Иkinci kþlə bu sþzlər qarшûsûnda padшaha:

- Yaxшû döшönən, doüru sþyləyən o йо lдаша mənfi mənalû he÷ bir sþz deyə bilmərəm. ßksinə, onun sþzləri səbəbilə þzömdə bənzəri qösurlarûn ola biləcəyini döшönöb halûmû islaha ÷alûшûram. Padшahûm! Bəlkə də o, məndə bir ÷ox ayûblar gþrmöшdö ki, mən onlarûn fərqində belə deyiləm... -deyə cavab verdi.

Padшah kþləyə:

- O sənin qösurlarûnû anlatdûüû kimi indi sən də onun qösurlarûnû anlaт? -deyincə kþlə padшaha bunlarû sþylədi:

- Padшahûm! O, mənim доьрuдан да сəмими бир йо lдашым о lмаг lа йанашы, qösurlarûnû sþyləməйиmə mənim kþnöl dönyam mane olar. Onun ö÷ön mən ancaq bunlarû sþyləyə bilərəm. Onun qösuru məncə qusur deyil, fəzilətdir! O, sevgi, vəfa və insanlûq þrnəyidir. Onun halû doüruluqdur, zəkadûr, dostluqdur! O elə comərddir ki, lazûm gələrsə canûnû belə istədiyi adamûn uürunda qurban verər. Qədər йо lдашымын bir vəsfi də þzönö bəyənən bir kimsə olmamasûdûr. O hər kəslə rahatca dolanûr, gəl ki, þz nəfsinə qarшû pisdir.

Padшah bu cavab qarшûsûnda kþləyə:

- Йо lдашыны məдh etməкdə ÷ox da irəli getmə, onu þyərkən þzönö də þyməyə qalxûшma. ×önki mən onu imtahana ÷əkərəm də, sonra sən utanarsan, —dedi.

Kþlə bunu eшidincə dedi:

- Xeyr. Onu þyməkdə həddimi aшmadûm. O dоstumun bötön xasiyyəti sþylədiklərimdən qat-qat daha artûqdûr. Qədər йо lдашымын vəsfləri haqqûnda bötön bildiklərimi sþylədim. Fəqət, ey kərəm sahibi padшahûm! Sþylədiklərimə inanmûrsan. Mənim əlimdən nə gələr?! Mənim daxili dönyam o dost haqqûnda fikirlərimi belə ifadə etməyə məni məcbur edir!..

O biri kþlə hamamdan ÷ûxûnca padшah təkrar onu hözuruna ÷aüûrtdû:

- Həmiшə təmizlikdə! ßskilməyən nemətlərə rast gələsən! Fəqət йо lдашынын sþylədiyi pis xasiyyətlər səndə olmasaydû, nə gþzəl olardû! O zaman gþzəl özönö gþrən kimsələr sevinər, nəшələnərdi. Səni gþrmək bötön dönya mölkönə dəyərdi! —dedi.

Kþlə dedi ki:

- Padшahûm! O dostumun mənim haqqûnda anlatdûüûndan bircəsini lötfən mənə sþyləyin!

Padшah:

- O? þncə sənin ikiözlölöyönö anlatdû. Dedi ki, sən gþrönöшcə dəva, həqiгətdə isə baшdan ayaüa bəladan ibarət birisisən...

Йо lдашынын onun haqqûnda pis sþzlərini padшahdan dinləyən kþlənin þfkə dənizi qabardû, aüzû kþpökləndi, özö qûzardû. Artûq davam gətirə bilməyəcək bir hala ÷atdû. Dedi ki:

- O, əvvəllər mənə dost idi, fəqət aüzû pozuüun biridir. Qûtlûüa döшmöш kþpək kimi ÷ox zaman pislik yeyərdi.

Йо lдашыны ÷əkiшdirmək ö÷ön kþlə belə dil-dil þtməyə və daxili aləmindəki ÷irkinlikləri saxlamayûb ortaya tþkməyə baшladû. Bunu eшidincə padшah:

- Artûq yetər! -deyərək əli ilə onun aüzûnı tutdu və ona xitabən belə dedi:

- Bax imtahan sayəsində sizin aranûzdakû fərqi artûq gþrmöш oldum. Onun sadəcə maddi bir rahatsûzlûqdan dolayû aüzû qoxuyur. Fəqət sənin isə ruhun qoxuyur! Ey ruhu qoxumuш kimsə, artûq sən məndən uzaqda dur. Bundan belə йо lдашын sənə amir olacaq: sən də onun əmrlərini yerinə yetirəcəksən. Ondan ədəb, insanlûq və danûшmaг mədəniyyətini þyrən! Onun fəzilətlərindən ibrət al. Həsədi tərk et. Sən bu həsəd ilə belinə daш baülanmûш bir zavallû kimsəsən: bu daшla nə özə bilərsən, nə rahat yeriməyi bacararsan...

Gþröndöyö kimi, davranûшlar fərdin i÷ dönyasûnû və шəxsiyyətini əks etdirən bir ayna hþkmöndədir. Bir mənfəət ov÷uluüu və ya həsəd səbəbilə kimsənin sörökləndiyi mənfi davranûшlar bir örək qrafiki kimi onun kþnöl aləmini sərgiləyir.

Mþvlana Həzrətləri bu qissədən layiqi ilə hissə ala bilməyimizi arzulayaraq aшaüûdakû nəsihətlə bizə möraciət edir:

 “Ey bu dönyaya ram olan, дахи lи dцnйasûnû unudan qafil! Bilmirsənmi þlöm gönöndə bu duyüularûn he÷ birisini döшönə bilməzsən. O anda həsəd ÷əkməkdən vaz ke÷sən belə daha əməlin bir iшə yaramaz. Məzarda bu gþzlərə torpaq dolar. Ancaq sən təmiz bir ruha sahibsənsə, kþnlön sənə yoldaш olar. Onun ö÷ön þzönə bir bax! Məzarûnû aydûnladacaq ruhani bir ruhun, feyzlə daшan bir kþnöl gþzön varmû? Sən sənə əmanət edilən cþvhəri, yəni o þlömsöz ruhun cþvhərini əldə etməyə ÷alûш. Onun ö÷ön fəzilət sahibi olmaüa ча lышыб həsəddən uzaq dayan. Yenə ÷oxlu xeyir-həsənət və saleh əməl ləр gþr ki, o gþzəlliklərlə Haqqûn hözuruna vara biləsən!”

Həqiqətən, həsəd, həsəd ediləndən ÷ox həsəd edənə zərər yetirən mənəvi bir xəstəlikdir. Hətta bu zərər шəxsin dininə zərər yetirəcək dərəcədə faciəli bir aqibətlə nəticələnə bilər. Necə ki ilk zamanlar Musa əleyhiсsalamdan sonra Tþvratû ən yaxшû oxuyan və saleh bir mþmin olan Qarun axûr þmröndə möbtəla olduüu həsəd səbəbilə imanûnû бе lə qeyb edərək bu fəlakətin bariz bir misalû olmuшdur. Чцнки o sahib olduüu sərvət və səltənətlə тəкəббцр ləниб þzöndən ÷ûxaraq Həzrət-Musanûn mþvqeyinə qarшû duyduüu həsəd nəticəsində ilahi intiqama dö÷ar oldu. O gövəndiyi, sûüûndûüû, dayandûüû saray və xəzinələrlə birlikdə yerin dibinə ke÷di. ßbədi aləmin föqarasûndan oldu.

Həzrət-Peyüəmbər (с.ə.с) həsəd, mösibət və mənəvi xəstəlikləri bir hədisi шərifində belə ifadə етмишдир: “Sizə ke÷miш ömmətlərin xəstəliyi siraət etdi: bu, həsəd və гəзəбдир. Bu yoxedici lик, сачы дибиндəн тəраш етмəк дейи lдир. Biləsиniz, bu йох етмəк dini йох етмəкдир. Dini yoxetməyə aparûb ÷əxardar” (Тирмизи, Сифəтц l Гийамə, 57)

Həsədin baшlanüûc tarixi insanlûq tarixi qədər qədimdir. Nə qədər ibrətlidir ki, ən qiymətli kimsələr tarix boyunca həsəd÷ilərin hədəfi olmuшlar.

Иlk həsəd və тəкəббцр шeytanûn Adəm əliyhisсalam qarшûsûnda mənliyə qapûlaraq Allahûn əmrini icra etməməsi ilə þzönö gþstərmiшdir. Ondan sonra Adəmin asi oü lu Qabilin təгva sahibi olan saleh qardaшû Habili qətl etməsi, Yaqub əleyhisalamûn qanlû gþz yaшlarû tþkməsinə səbəb olan Həzrət-Yusufun qardaшlarû tərəfindən quyuya atûlmasû və buna bənzər hadisələr kþnöllərdə alovlanan həsədin bir nəticəsi olmuшdur.

Məhv olan ailələr cəmiyyətlər və məmləkətlərin qədim xarabələri, həsəd səhnələri ilə doludur. Həsəd fərdlərdən baшlayaraq qədəmə-qədəmə bötön bir millətə yayûlaraq yaxan-yûxan mösibət səbəbidir.

Hədisi-Шəriflərdə buyrulur:

Hеч вахт, həsəd etməyin! Чцнки həsəd, aтəшин odunu yediyi kimi səvablarû və yaxшûlûqlarû yeyib bitirər”. (Əбу Даывуд, Əдəб,44; Ибн Маъə, Зцhд, 22)

Иnsanlar bir-birlərinə həsəd etmədikcə daimi bir feyzö- bərəkət i÷ində yaшayarlar”.

“Bir-birinizə kin бəсмəйин, həsəd etməyin, bir-birinizə арха ÷evirməyin, bir-birinиz lə mönasibətinizi kəsməyin, ey Allahûn qullarû, qardaш olun!” (Бухари, Əдəб, 57)

Digər tərəfdən, həsədə məruz qalan bir kimsə də pisliyə pisliklə möqabilə etməməli, özölöb hирс ləнмəк yerinə əsl həsəd edənin halûna acûmalûdûr. Ayrûca þz məzlumiyyətini, səbr, xoшgþrö və təhəmmöl ilə əcr qazanmaьa vəsilə olmalû, bu durumdan belə qazanclû ÷ûxmaüa ÷alûшmalûdûr.

Həzrət-Mþvlana bu nþqtəni təшbih ilə nə gþzəl ifadə buyurur gþrön!

“Göl o gþzəl qoxunu tikan ilə xoш ke÷indiyi ö÷ön qazandû. Bu həqiqəti göldən də eшit. Gþr göl nə deyir:

“Tikanla bərabər olduüuм ö÷ön nədən qəmə döшməliyəmmiш?! Nədən þzömö kədərə qərq etməliyəmmiш?! Mən ki, gölməyi o pis хасиййəт lи tikanûn bərabərliyinə dþzdöyöm ö÷ön əldə etdim. Onun vəsiləsi ilə aləmə gþzəlliklər və xoш qoxular daüûtmaг imkanûna qovuшdum...”

А l lаh Тəа lа lötf etdiyi nemətlərə qənaət edərək halûna razû olan yöksək əxlaq sahibi qullarûnûn gþzəl hallarûndan kþnöllərimizə qissələr nəsib eyləsin! Baшqalarûnûn əlindəki nemətlərə gþz дikərək, dönyanûn а lдадыъы oyuncaqlarûna, gəlke÷ sevdalarûna, ovudan nəшəli gþröntölərinə, ehtiras və həsədin aldadûcû iqballarûna kþnöl qapdûranlarûn aqibətindən və həsəd÷ilərin həsədindən bizləri möhafizə buyursun!

Amin!..


Osman Nuri Topbaş
Bu yazıya 890 dəfə baxılıb.